اوراق با درآمد ثابت بهتر است یا سپرده بانکی؟ مقایسه کامل

در شرایطی که بسیاری از افراد به‌دنبال حفظ ارزش پول و دریافت سود مطمئن هستند، این سؤال به‌طور جدی مطرح می‌شود که: اوراق با درآمد ثابت بهتر است یا سپرده بانکی؟

هر دو گزینه در دسته سرمایه‌گذاری‌های کم‌ریسک قرار می‌گیرند، اما تفاوت‌های مهمی از نظر بازدهی، نقدشوندگی، ریسک، مالیات و انعطاف‌پذیری دارند که آگاهی از آن‌ها می‌تواند تصمیم‌گیری را بسیار هوشمندانه‌تر کند. در این مقاله، مقایسه سرمایه‌گذاری بین اوراق با درآمد ثابت و سپرده بانکی را به‌صورت کامل و کاربردی بررسی می‌کنیم.

اوراق با درآمد ثابت چیست و چگونه سوددهی می‌کند؟

اوراق با درآمد ثابت به دسته‌ای از ابزارهای مالی گفته می‌شود که هدف اصلی آن‌ها ایجاد جریان درآمدی منظم و قابل پیش‌بینی برای سرمایه‌گذار است. برخلاف سهام که بازدهی آن به نوسانات بازار و عملکرد شرکت وابسته است، در اوراق با درآمد ثابت، میزان سود معمولاً از قبل مشخص بوده یا در یک بازه قابل پیش‌بینی قرار دارد. به همین دلیل، این اوراق یکی از گزینه‌های اصلی برای سرمایه‌گذاری کم‌ریسک محسوب می‌شوند.

این اوراق معمولاً توسط دولت، شرکت‌های بزرگ، بانک‌ها یا نهادهای مالی معتبر منتشر می‌شوند تا منابع مالی مورد نیاز خود را تأمین کنند. سرمایه‌گذار با خرید اوراق، در واقع به ناشر اوراق وام می‌دهد و در مقابل، سود مشخصی را در دوره‌های زمانی معین دریافت می‌کند. این سود می‌تواند به‌صورت ماهانه، سه‌ماهه یا در سررسید اوراق پرداخت شود.

از نظر ساختار، انواع مختلفی از اوراق با درآمد ثابت در بازار وجود دارد؛ از جمله اوراق دولتی، اوراق مشارکت، اسناد خزانه اسلامی و صکوک. اوراق دولتی معمولاً کم‌ریسک‌ترین نوع محسوب می‌شوند، زیرا پشتوانه آن‌ها دولت است. در مقابل، اوراق شرکتی ممکن است بازدهی بالاتری داشته باشند، اما سطح ریسک آن‌ها نیز اندکی بیشتر است.

سوددهی اوراق با درآمد ثابت به دو شکل اصلی اتفاق می‌افتد. شکل اول، دریافت سود دوره‌ای است که سرمایه‌گذار در بازه‌های زمانی مشخص سود خود را دریافت می‌کند. شکل دوم، تفاوت قیمت خرید و فروش اوراق در بازار است؛ به این معنا که سرمایه‌گذار می‌تواند با فروش اوراق قبل از سررسید و در شرایط مناسب بازار، بازدهی بیشتری کسب کند.

برای بسیاری از افراد، خرید مستقیم اوراق ممکن است پیچیده یا زمان‌بر باشد. به همین دلیل، صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ایجاد شده‌اند که با تجمیع سرمایه افراد و مدیریت حرفه‌ای، در مجموعه‌ای متنوع از اوراق کم‌ریسک سرمایه‌گذاری می‌کنند. این صندوق‌ها امکان بهره‌مندی از سود اوراق با درآمد ثابت را بدون نیاز به دانش تخصصی فراهم کرده و گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذاران محتاط به شمار می‌روند.

نقش صندوق‌های درآمد ثابت

بسیاری از سرمایه‌گذاران به‌جای خرید مستقیم اوراق، از صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت استفاده می‌کنند. این صندوق‌ها با مدیریت حرفه‌ای، ترکیبی از اوراق کم‌ریسک را نگهداری کرده و سود منظم‌تری ارائه می‌دهند.

سپرده بانکی چیست و نرخ سود آن چگونه تعیین می‌شود؟

سپرده بانکی یکی از سنتی‌ترین روش‌های سرمایه‌گذاری در ایران است. در این روش، فرد پول خود را برای مدت مشخصی در بانک قرار می‌دهد و در ازای آن نرخ سود اسمی مشخصی دریافت می‌کند.

انواع سپرده بانکی

• سپرده کوتاه‌مدت

• سپرده بلندمدت یک‌ساله، دوساله و بیشتر

نرخ سود سپرده‌ها معمولاً توسط شورای پول و اعتبار تعیین می‌شود و بانک‌ها اجازه رقابت گسترده روی نرخ سود ندارند.

مزیت اصلی سپرده بانکی

• سادگی

• تضمین اصل سرمایه

• آشنایی عمومی

اما همین ساختار ساده، باعث می‌شود سپرده بانکی در بسیاری از مواقع انعطاف‌پذیری و بازدهی کمتری نسبت به ابزارهای بازار سرمایه داشته باشد.

مقایسه بازدهی اوراق با درآمد ثابت و سپرده بانکی در عمل

یکی از مهم‌ترین معیارها در مقایسه سرمایه‌گذاری، میزان بازدهی واقعی است.

بازدهی سپرده بانکی

• نرخ سود اسمی مشخص

• معمولاً پایین‌تر از نرخ تورم

• عدم امکان بهره‌مندی از فرصت‌های بازار

بازدهی اوراق با درآمد ثابت

• امکان سود بالاتر از سپرده بانکی

• قابلیت استفاده از نوسانات نرخ بهره

• در صندوق‌ها، سود اغلب روزشمار و تجمیعی است

در عمل، بسیاری از صندوق‌های درآمد ثابت در دوره‌های مختلف، بازدهی بالاتری نسبت به سپرده بانکی داشته‌اند، به‌خصوص زمانی که مدیریت فعال و ترکیب دارایی مناسب داشته‌اند.

ریسک سرمایه‌گذاری در اوراق با درآمد ثابت در برابر سپرده بانکی

هرچند هر دو گزینه کم‌ریسک محسوب می‌شوند، اما نوع ریسک آن‌ها متفاوت است.

ریسک سپرده بانکی

• ریسک بسیار پایین

• وابسته به سلامت نظام بانکی

• پوشش صندوق ضمانت سپرده‌ها (تا سقف مشخص)

ریسک اوراق با درآمد ثابت

• ریسک نرخ بهره

• ریسک نقدشوندگی (در برخی اوراق خاص)

• ریسک ناشر (بسیار محدود در اوراق دولتی و صندوق‌ها)

در صندوق‌های درآمد ثابت معتبر، این ریسک‌ها تا حد زیادی مدیریت می‌شوند و برای سرمایه‌گذار خرد، ریسک عملیاتی بسیار ناچیز است.

نقدشوندگی و دسترسی به پول؛ اوراق درآمد ثابت بهتر است یا سپرده؟

نقدشوندگی به معنای سرعت و سهولت تبدیل سرمایه به پول نقد بدون کاهش محسوس ارزش است و یکی از عوامل کلیدی در انتخاب روش سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. بسیاری از سرمایه‌گذاران، به‌ویژه در شرایط اقتصادی متغیر، تمایل دارند در صورت نیاز بتوانند به‌سرعت به سرمایه خود دسترسی داشته باشند. از این منظر، تفاوت قابل‌توجهی میان اوراق با درآمد ثابت و سپرده بانکی وجود دارد.

در سپرده‌های بانکی، به‌خصوص سپرده‌های بلندمدت، برداشت پول قبل از سررسید معمولاً با جریمه یا کاهش نرخ سود همراه است. در چنین شرایطی، بانک سود کوتاه‌مدت را جایگزین سود توافق‌شده می‌کند که این موضوع می‌تواند بازدهی واقعی سرمایه‌گذار را به‌طور محسوسی کاهش دهد. علاوه بر این، سرمایه‌گذار در طول دوره سپرده‌گذاری، انعطاف کمی برای مدیریت نقدینگی خود دارد.

در مقابل، اوراق با درآمد ثابت و به‌ویژه صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت، نقدشوندگی بالاتری دارند. بسیاری از این صندوق‌ها امکان خرید و فروش روزانه یا ابطال سریع واحدها را فراهم می‌کنند، بدون آن‌که جریمه‌ای بابت برداشت زودهنگام اعمال شود. این ویژگی باعث می‌شود سرمایه‌گذار بتواند در صورت تغییر شرایط مالی یا ظهور فرصت‌های جدید، تصمیم‌گیری سریع‌تری داشته باشد.

برای مثال، صندوق‌هایی مانند صندوق درآمد ثابت آکورد با فراهم کردن ساختار نقدشوندگی مناسب، این امکان را ایجاد می‌کنند که سرمایه‌گذار بدون درگیر شدن با محدودیت‌های سپرده بانکی، از سود نسبتاً پایدار بهره‌مند شود و در عین حال دسترسی مناسبی به سرمایه خود داشته باشد. به همین دلیل، از منظر نقدشوندگی، اوراق با درآمد ثابت در بسیاری از موارد گزینه منعطف‌تری نسبت به سپرده بانکی محسوب می‌شوند.

جدول مقایسه نقدشوندگی اوراق درآمد ثابت و سپرده بانکی

مقایسه مالیات، کارمزد و هزینه‌های پنهان در هر دو روش سرمایه‌گذاری

سپرده بانکی

• معاف از مالیات

• بدون کارمزد

• اما با هزینه فرصت بالا در بلندمدت

اوراق و صندوق‌های درآمد ثابت

• اغلب معاف از مالیات

• دارای کارمزد مدیریت (غیرمستقیم)

• شفافیت اطلاعات و گزارش‌دهی

کارمزد صندوق‌ها معمولاً در بازده اعلامی لحاظ شده و فشار مستقیمی به سرمایه‌گذار وارد نمی‌کند، در حالی که مدیریت حرفه‌ای، ارزش افزوده ایجاد می‌کند.

اوراق با درآمد ثابت برای چه افرادی مناسب‌تر از سپرده بانکی است؟

اوراق با درآمد ثابت و صندوق‌های مرتبط، گزینه مناسب‌تری هستند برای:

• افرادی که به‌دنبال سود بالاتر از سپرده بانکی هستند

• کسانی که نقدشوندگی برایشان اهمیت دارد

• سرمایه‌گذارانی که نمی‌خواهند درگیر نوسانات شدید بازار سهام شوند

• افرادی که به مدیریت حرفه‌ای دارایی اهمیت می‌دهند

در این میان، صندوق آکورد می‌تواند برای سرمایه‌گذارانی که به‌دنبال درآمد ثابت، ریسک پایین و ساختار شفاف هستند، جایگزین مناسبی برای سپرده بانکی باشد.